W lutym 2026 roku opublikowany został nowy raport kliniczny Amerykańskiej Akademii Pediatrii (AAP) dotyczący żywienia niemowląt z bardzo małą masą urodzeniową (VLBW, ≤1500 g). Dokument stanowi aktualne, oparte na dowodach kompendium dla zespołów neonatologicznych i obejmuje: znaczenie mleka matki (MOM) i mleka dawczyń po pasteryzacji (DHM), skuteczne wsparcie laktacji, organizację opieki żywieniowej oraz działania ograniczające nierówności w dostępie do mleka kobiecego.
Dlaczego mleko kobiece jest kluczowe dla VLBW?
Autorzy podkreślają, że żaden produkt mlekozastępczy nie odtwarza złożonej „matrycy” biologicznej mleka kobiecego – obejmującej jednocześnie składniki odżywcze, immunologiczne i bioaktywne. W raporcie przywołano szerokie spektrum komponentów, m.in. białka bioaktywne, oligosacharydy, czynniki wzrostu, przeciwciała, komórki oraz mikrobiom.
Najważniejsze korzyści kliniczne mleka matki
Karmienie mlekiem własnej matki (MOM) wiąże się z niższym ryzykiem wystąpienia powikłań wcześniactwa, takich jak:
- martwicze zapalenie jelit (NEC),
- późna sepsa,
- przewlekła choroba płuc,
- retinopatia wcześniacza,
- zaburzenia neurorozwojowe.
Raport podkreśla również zależność „dawka–odpowiedź” – im większy udział MOM i dłuższy czas jego podawania, tym większe korzyści zdrowotne.
Gdy mleko matki nie jest dostępne
AAP rekomenduje jasną hierarchię żywienia dla VLBW:
- MOM (z fortifikacją) – standard postępowania,
- Pasteryzowane mleko dawczyń (DHM) – gdy MOM jest niedostępne, niewystarczające lub przeciwwskazane,
- Mieszanka dla wcześniaków – gdy brak MOM i brak dostępu do mleka z banku mleka lub brak zgody rodziny.
Mleko dawczyń pełni funkcję „mostu żywieniowego” i powinno być stosowane do czasu obniżenia ryzyka NEC, czyli około 34–36 tygodnia wieku postmenstruacyjnego.
Fortyfikacja mleka kobiecego – konieczność kliniczna
U wcześniaków z VLBW samo mleko kobiece nie pokrywa w pełni zapotrzebowania na białko, energię i minerały przy typowo tolerowanych objętościach. Dlatego konieczne jest stosowanie wzmacniaczy mleka (HMF).
Raport wskazuje, że choć przy żywieniu MOM lub DHM istnieje ryzyko wolniejszego wzrastania, to aktualne dowody nie uzasadniają rutynowego preferowania HMF pochodzenia ludzkiego nad nowoczesnymi (hydrolizowanymi) HMF bydlęcymi.
Skuteczne wsparcie laktacji – klucz do sukcesu
AAP jasno wskazuje, że utrzymanie laktacji u matek wcześniaków wymaga systemowego wsparcia. Najważniejsze elementy to:
- rozpoczęcie odciągania mleka w ciągu 6–8 godzin po porodzie,
- regularne odciąganie co 3–4 godziny,
- dostęp do wydajnych, elektrycznych laktatorów dwufazowych/dwulejkowych oraz szkolenie z ich użycia,
- kontakt „skóra do skóry”, także u dzieci w cięższym stanie klinicznym (przy odpowiednim monitorowaniu),
- doustne podawanie siary (oral colostrum care), które wiąże się m.in. z niższym ryzykiem sepsy i NEC,
- wczesne próby przystawiania do piersi.
Nierówności w dostępie do mleka kobiecego
Raport zwraca uwagę na utrzymujące się dysproporcje – niższe wskaźniki karmienia MOM i DHM obserwuje się w niektórych grupach oraz regionach, szczególnie przy barierach językowych i ekonomicznych.
Rekomendowane działania obejmują m.in.:
- zapewnienie dostępu do mleka z banków mleka,
- programy wypożyczania lub finansowania laktatorów,
- wsparcie rówieśnicze matek,
- korzystanie z tłumaczy w komunikacji z rodziną.
Bezpieczeństwo i zarządzanie mlekiem w szpitalu
AAP podkreśla konieczność wdrażania protokołów dotyczących:
- higieny sprzętu,
- etykietowania,
- przechowywania,
- transportu i przygotowania mleka.
Sytuacje szczególne: leki, CMV, HIV
- Leki matki – decyzje o karmieniu powinny opierać się na analizie korzyści i ryzyka, aby nie przerywać niepotrzebnie laktacji.
- CMV – zamrażanie obniża wiremię, ale jej nie eliminuje; pasteryzacja skutecznie zapobiega transmisji.
- HIV – przy supresji wiremii możliwe jest karmienie piersią po odpowiednim poradnictwie, jednak dla VLBW najbezpieczniejszą opcją może być mleko z banku mleka.
- Nieformalne dzielenie się mlekiem – wiąże się z ryzykiem (m.in. zanieczyszczenia, niewłaściwe przechowywanie) i wymaga edukacji.
Podsumowanie – najważniejsze wnioski
- Mleko kobiece jest optymalną bazą żywienia wcześniaków i zmniejsza ryzyko poważnych powikłań (szczególnie NEC),
- Kluczowe jest maksymalizowanie podaży mleka własnej matki poprzez intensywne wsparcie laktacji,
- W przypadku braku MOM należy stosować mleko z banku mleka do 34–36 tygodnia wieku postmenstruacyjnego,
- Mleko kobiece dla VLBW wymaga fortyfikacji,
- Niezbędne są standardy bezpieczeństwa oraz działania zmniejszające nierówności w dostępie do mleka kobiecego.
Ciekawostka dla mam stymulujących laktację
Proces budowania i utrzymania laktacji, szczególnie w sytuacji przedwczesnego porodu, bywa wymagający i obciążający. Oprócz wsparcia zespołu medycznego oraz działań takich jak regularne odciąganie pokarmu czy kontakt „skóra do skóry”, część mam decyduje się na dodatkowe wsparcie dietetyczne.
Jednym z rozwiązań stosowanych w praktyce jest suplement diety Femaltiker, przebadany naukowo, który może wspierać laktację u kobiet stymulujących produkcję mleka.
Warto pamiętać, że każda sytuacja jest indywidualna, a wybór metod wspierających laktację najlepiej konsultować z personelem medycznym lub doradcą laktacyjnym.
Źródła:
- Parker MG, Stellwagen L, Miller ER, Noble L, Corkins MR, Hudak ML; Committee on Fetus and Newborn; Section on Breastfeeding; Committee on Nutrition. Promoting Human Milk and Breastfeeding for the Very Low Birth Weight Infant: Clinical Report. Pediatrics. 2026;157(2):e2025073625.
