Czy moje mleko jest tak samo wartościowe, jeśli mam cukrzycę? To jedno z pytań, które często zadają kobiety słyszące diagnozę cukrzycy ciążowej lub cukrzycy typu 2. Wątpliwości są zrozumiałe, jednak wyniki badań przynoszą uspokajającą wiadomość – mleko kobiece nadal pozostaje najlepszym sposobem żywienia niemowlęcia, nawet jeśli organizm matki zmaga się z zaburzeniami gospodarki węglowodanowej.
Z okazji Światowego Dnia Walki z Cukrzycą przyglądamy się temu, co współczesna nauka mówi o związku między cukrzycą a karmieniem piersią. Sprawdzamy, czy cukrzyca wpływa na skład mleka kobiecego, jakie znaczenie może mieć dla zdrowia dziecka oraz dlaczego naukowcy wciąż poszukują odpowiedzi na wiele ważnych pytań.
Cukrzyca ciążowa – problem, który dotyczy coraz większej liczby kobiet
Cukrzyca ciążowa (GDM, gestational diabetes mellitus) jest jednym z najczęściej występujących powikłań ciąży. Jej częstość rośnie wraz ze wzrostem liczby kobiet z nadwagą i otyłością oraz zmianami stylu życia obserwowanymi w wielu krajach.
Choć u większości kobiet zaburzenia gospodarki węglowodanowej ustępują po porodzie, ich konsekwencje mogą być długofalowe. Kobiety po przebytym GDM są bardziej narażone na rozwój cukrzycy typu 2 w późniejszym życiu. Coraz więcej badań wskazuje również, że skutki mogą dotyczyć także dzieci.
Dzieci matek z cukrzycą ciążową częściej rodzą się z większą masą ciała, a część badań sugeruje zwiększone ryzyko występowania otyłości, insulinooporności i zaburzeń metabolicznych w późniejszym życiu.
Czy można zmniejszyć ryzyko cukrzycy ciążowej?
Choć nie wszystkim przypadkom cukrzycy ciążowej można zapobiec, wiele badań wskazuje, że odpowiedni styl życia przed ciążą i w jej trakcie może zmniejszać ryzyko jej wystąpienia.
Kluczowe znaczenie mają:
- utrzymanie prawidłowej masy ciała,
- regularna aktywność fizyczna,
- zbilansowana dieta bogata w warzywa, produkty pełnoziarniste, źródła białka i zdrowe tłuszcze,
- regularna opieka medyczna i wykonywanie badań przesiewowych w ciąży.
Warto pamiętać, że nawet jeśli cukrzyca ciążowa zostanie rozpoznana, odpowiednie leczenie, monitorowanie poziomu glukozy oraz wsparcie zespołu medycznego pozwalają skutecznie ograniczać ryzyko powikłań dla matki i dziecka.
Coraz więcej dowodów naukowych wskazuje również, że zdrowie metaboliczne kobiety przed ciążą i w okresie okołoporodowym może wpływać na zdrowie dziecka także w kolejnych latach życia. Dlatego działania profilaktyczne mają znaczenie nie tylko dla przebiegu ciąży, ale również dla zdrowia przyszłych pokoleń.
Mleko kobiece – biologiczny system wsparcia dla dziecka
Mleko kobiece to znacznie więcej niż pokarm. Jest złożoną biologicznie substancją zawierającą składniki odżywcze, przeciwciała, hormony, czynniki wzrostu oraz setki bioaktywnych związków wspierających rozwój dziecka.
Badania pokazują, że karmienie piersią może wspierać prawidłowy rozwój metaboliczny dziecka i zmniejszać ryzyko występowania otyłości oraz niektórych chorób przewlekłych w późniejszym życiu.
Korzyści odnoszą również matki. U kobiet, które przebyły cukrzycę ciążową, karmienie piersią wiąże się z niższym ryzykiem rozwoju cukrzycy typu 2 w kolejnych latach.
Mleko kobiece to substancja pochodzenia ludzkiego o szczególnym znaczeniu terapeutycznym
Jednym z najważniejszych zapisów nowego standardu jest uwzględnienie mleka z banku mleka kobiecego jaW 2024 roku weszło w życie nowe rozporządzenie Unii Europejskiej dotyczące substancji pochodzenia ludzkiego (SoHO – Substances of Human Origin), które objęło również mleko kobiece.
To ważny krok w kierunku uznania szczególnej roli mleka kobiecego w ochronie zdrowia najmniejszych pacjentów. Nowe regulacje podkreślają potrzebę zapewnienia wysokich standardów jakości i bezpieczeństwa w zakresie pozyskiwania, badania, przetwarzania, przechowywania i dystrybucji mleka kobiecego.
Badania nad składem mleka kobiecego pomagają lepiej zrozumieć jego właściwości biologiczne oraz znaczenie dla zdrowia dzieci, szczególnie noworodków i wcześniaków wymagających specjalistycznej opieki medycznej.
Programowanie metaboliczne – dlaczego pierwsze miesiące życia są tak ważne?
Coraz większe zainteresowanie naukowców budzi zjawisko określane jako programowanie metaboliczne.
Zakłada ono, że warunki panujące w okresie życia płodowego oraz we wczesnym dzieciństwie mogą wpływać na funkcjonowanie organizmu przez całe życie. Dotyczy to między innymi ryzyka rozwoju otyłości, cukrzycy typu 2 czy chorób układu krążenia.
Mleko kobiece jest jednym z najważniejszych elementów środowiska, które oddziałuje na rozwijający się organizm dziecka. Zawarte w nim składniki bioaktywne pomagają regulować procesy metaboliczne, odpornościowe i rozwojowe.
Czy cukrzyca wpływa na skład mleka kobiecego?
To jedno z pytań, na które naukowcy wciąż poszukują odpowiedzi.
Dotychczasowe badania sugerują, że cukrzyca może wpływać na niektóre składniki mleka kobiecego, jednak wyniki nie są jednoznaczne. Nadal nie wiadomo dokładnie, czy cukrzyca ciążowa zmienia zawartość długołańcuchowych wielonienasyconych kwasów tłuszczowych, takich jak DHA i AA, ani jaki wpływ może mieć na obecne w mleku hormony i inne biologicznie aktywne składniki.
Odpowiedzi na te pytania poszukuje dr Magdalena Babiszewska-Aksamit w projekcie pt. „Skład mleka matek ze stwierdzoną cukrzycą ciążową”, finansowanym przez Narodowe Centrum Nauki w ramach konkursu MINIATURA i realizowanym na Warszawskim Uniwersytecie Medycznym we współpracy z Uniwersyteckim Centrum Zdrowia Kobiety i Noworodka WUM.
Badacze analizują między innymi poziomy:
- insuliny,
- leptyny,
- adiponektyny,
- kortyzolu,
- czynników wzrostu.
Są to substancje, które mogą uczestniczyć w regulacji apetytu, metabolizmu oraz rozwoju organizmu dziecka.
Projekt obejmuje również ocenę zawartości kwasów tłuszczowych omega-3 i omega-6, które odgrywają istotną rolę w rozwoju układu nerwowego i wzroku dziecka.
Potrzebne są jednak dalsze badania, aby jednoznacznie określić znaczenie tych zależności. Z dużym zainteresowaniem śledzimy przebieg projektu realizowanego przez zespół dr Magdaleny Babiszewskiej-Aksamit. Gdy wyniki badania zostaną opublikowane, poinformujemy o nich na stronie Fundacji Bank Mleka Kobiecego.
Mleko kobiet z cukrzycą nadal chroni przed stresem oksydacyjnym
Jednym z ciekawszych kierunków badań jest analiza potencjału antyoksydacyjnego mleka kobiecego.
Przeciwutleniacze obecne w mleku pomagają neutralizować wolne rodniki i chronią komórki organizmu przed stresem oksydacyjnym. Ma to szczególne znaczenie dla noworodków i niemowląt, których organizmy intensywnie się rozwijają.
Interesujące wyniki przyniosło badanie przeprowadzone przez dr Agnieszkę Chrustek z Katedry Patobiochemii i Chemii Klinicznej Collegium Medicum Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu oraz dr Agnieszkę Dombrowską-Pali z Katedry Perinatologii, Ginekologii i Ginekologii Onkologicznej Collegium Medicum UMK.
W badaniu uczestniczyło 129 kobiet karmiących piersią, w tym 53 kobiety chorujące na cukrzycę typu 2 oraz 76 zdrowych mam. Badaczki analizowały skład mleka, zawartość tłuszczu, białka i węglowodanów, stężenie kortyzolu oraz zdolność mleka do neutralizowania wolnych rodników.
Wyniki wykazały, że:
- mleko kobiet z cukrzycą typu 2 zawierało około 28% mniej tłuszczu,
- poziom kortyzolu był podobny w obu grupach,
- potencjał antyoksydacyjny był niższy o około 14% w porównaniu z mlekiem kobiet zdrowych.
Najważniejszy wniosek płynący z badania jest jednak bardzo uspokajający: mimo pewnych różnic mleko kobiet z cukrzycą nadal zachowuje swoje właściwości ochronne i dostarcza dziecku cennych przeciwutleniaczy.
Polskie badania nad mlekiem kobiecym
Badanie przeprowadzone przez dr Agnieszkę Chrustek oraz dr Agnieszkę Dombrowską-Pali objęło 129 kobiet karmiących piersią, w tym 53 kobiety z cukrzycą typu 2.
Najważniejsze wyniki:
- około 28% mniej tłuszczu w mleku kobiet z cukrzycą,
- około 14% niższy potencjał antyoksydacyjny,
- brak różnic w stężeniu kortyzolu,
- zachowanie właściwości ochronnych mleka kobiecego.
Wniosek: nawet w przypadku cukrzycy mleko kobiece pozostaje cennym źródłem składników wspierających rozwój i zdrowie dziecka.
Wsparcie laktacji ma znaczenie
W Fundacji Bank Mleka Kobiecego od lat podkreślamy, że skuteczne wspieranie laktacji jest jednym z kluczowych elementów opieki nad matką i dzieckiem.
Dotyczy to również kobiet z cukrzycą, które mogą potrzebować dodatkowego wsparcia na początku swojej drogi mlecznej. Odpowiednia pomoc położnej, lekarza lub doradcy laktacyjnego może zwiększyć szanse na realizację planów związanych z karmieniem piersią.
W praktyce klinicznej stosowane są również produkty żywności specjalnego przeznaczenia medycznego wspierające laktację, takie jak Femaltiker, które mogą stanowić element kompleksowego postępowania u kobiet zmagających się z niewystarczającą produkcją mleka.
Mleko mamy nadal ma znaczenie
Rosnąca liczba badań pokazuje, że cukrzyca może wpływać na niektóre parametry mleka kobiecego. Jednocześnie nie zmienia to najważniejszego faktu: mleko kobiece pozostaje wyjątkową substancją biologiczną, która wspiera rozwój dziecka na wielu poziomach.
Dlatego kobiety z cukrzycą powinny otrzymywać rzetelną wiedzę, profesjonalne wsparcie laktacyjne i zachętę do karmienia piersią. Każde nowe badanie przybliża nas do lepszego zrozumienia potrzeb matek i dzieci oraz pozwala rozwijać opiekę opartą na dowodach naukowych.
Bo niezależnie od diagnozy, mleko mamy pozostaje bezcennym elementem zdrowego startu w życie.
Źródła:
- Chrustek A., Dombrowska-Pali A. Wpływ cukrzycy typu II na skład i status antyoksydacyjny mleka kobiecego.
- Babiszewska-Aksamit M. Skład mleka matek ze stwierdzoną cukrzycą ciążową. Projekt badawczy realizowany przez Warszawski Uniwersytet Medyczny, finansowany przez Narodowe Centrum Nauki w ramach konkursu MINIATURA.
- Bellamy L., Casas J.P., Hingorani A.D., Williams D. (2009). Type 2 diabetes mellitus after gestational diabetes: a systematic review and meta-analysis. The Lancet, 373(9677), 1773–1779.
- Chowdhury R., Sinha B., Sankar M.J. i wsp. (2015). Breastfeeding and maternal health outcomes: a systematic review and meta-analysis. Acta Paediatrica, 104(S467), 96–113.
- Peila C., Gazzolo D., Bertino E., Cresi F., Coscia A. (2020). Influence of diabetes during pregnancy on human milk composition. Nutrients, 12(1), 185.
- Azad M.B., Nickel N.C., Bode L. i wsp. (2021). Breastfeeding and the origins of health and disease: the role of human milk in immune and metabolic programming. Nature Reviews Endocrinology, 17, 715–732.