Mleko kobiece to nie tylko źródło składników odżywczych. Zawiera także substancje biologicznie aktywne, które wspierają rozwój dziecka już od pierwszych dni życia. Jedną z najciekawszych grup tych składników są HMO (oligosacharydy mleka kobiecego), które odgrywają kluczową rolę w kształtowaniu mikrobioty jelitowej niemowlęcia.
HMO – naturalne wsparcie dla mikrobioty jelitowej dziecka
HMO (oligosacharydy mleka kobiecego) to krótkołańcuchowe węglowodany występujące w mleku kobiecym. Są trzecim pod względem ilości składnikiem stałym mleka, po laktozie i lipidach. Ich znaczenie wykracza jednak daleko poza funkcję odżywczą.
Dziecko nie trawi większości HMO. Docierają one do jelita, gdzie działają między innymi jako selektywne prebiotyki, szczególnie sprzyjając rozwojowi bakterii z rodzaju Bifidobacterium. Dzięki temu wspierają tworzenie korzystnej mikrobioty jelitowej już we wczesnym okresie życia.
Dlaczego skład HMO jest różny u każdej mamy?
Profil HMO jest bardzo indywidualny i zmienia się w czasie. Autorzy badania wyróżniają sześć głównych grup czynników wpływających na skład oligosacharydów mleka kobiecego:
- genetykę matki,
- etap laktacji,
- sposób karmienia dziecka,
- dietę matki,
- środowisko,
- czynniki związane ze zdrowiem i fizjologią matki.
Inne stężenia i proporcje HMO występują w siarze, mleku przejściowym i mleku dojrzałym. Co istotne, pomiędzy HMO a mikrobiotą matki istnieje zależność dwukierunkowa. Mikrobiom matki wpływa na biosyntezę HMO, natomiast HMO selektywnie kształtują skład społeczności mikroorganizmów obecnych w mleku kobiecym.
HMO a mikrobiota niemowlęcia – dlaczego ta relacja jest tak ważna?
U noworodków niestrawione HMO pełnią funkcję prebiotyków, wspierając rozwój korzystnej mikrobioty jelitowej zdominowanej przez bakterie z rodzaju Bifidobacterium. Kształtowanie mikrobioty przez HMO ma fundamentalne znaczenie dla zdrowia niemowlęcia. Sprzyja ochronie przed zakażeniami patogenami, w tym infekcjami dróg oddechowych, przewodu pokarmowego i układu moczowego. Może również zmniejszać ryzyko rozwoju martwiczego zapalenia jelit oraz alergii, a także wspierać prawidłową regulację masy ciała, rozwój układu nerwowego i mineralizację kości.
Modulowanie przez HMO interakcji pomiędzy organizmem a mikroorganizmami stanowi podstawę wielu ogólnoustrojowych korzyści i podkreśla ich centralną rolę jako regulatorów mikrobiologicznych i immunologicznych. Zrozumienie osi HMO–mikrobiom pozwala lepiej zrozumieć, w jaki sposób składniki mleka kobiecego wspierają rozwój niemowlęcia oraz jego odporność na choroby.
Czy dieta mamy wpływa na HMO?
Coraz więcej badań wskazuje, że dieta matki może modulować skład HMO, prawdopodobnie między innymi poprzez oś jelito–gruczoł piersiowy i wpływ diety na mikrobiotę matki. Dieta bogata w błonnik oraz regularne spożywanie owoców, warzyw i produktów pełnoziarnistych może poprzez metabolizm mikrobioty wpływać na środowisko metaboliczne związane z syntezą HMO.
Opisano również zależności między spożyciem niektórych mikroskładników a profilem HMO. Znaczenie mają jednak także biodostępność składników, wyjściowy stan odżywienia kobiety, interakcje pomiędzy składnikami oraz uwarunkowania genetyczne. Nie istnieje więc prosta zależność typu: „jeden składnik diety = więcej korzystnych HMO”.
Jak działa oś HMO – mikrobiota – metabolity?
Niektóre bakterie, szczególnie Bifidobacterium longum, posiadają wyspecjalizowane mechanizmy umożliwiające wykorzystywanie HMO. W wyniku metabolizowania oligosacharydów mleka kobiecego powstają między innymi krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe (SCFA). Autorzy wiążą ten szlak z rozwojem bariery jelitowej, dojrzewaniem układu odpornościowego oraz regulacją metabolizmu. Proces ten można przedstawić w uproszczeniu:
Mleko kobiece → HMO → bakterie jelitowe → SCFA i inne metabolity → wpływ na odporność i rozwój dziecka
Warto dbać o mikrobiotę i zdrową dietę nie tylko podczas karmienia piersią, ale również na długo przed planowaniem ciąży.
HMO a zdrowie dziecka – co wiemy dziś?
Badania łączą oś HMO–mikrobiota między innymi z:
- regulacją masy ciała i metabolizmu,
- ochroną przed patogenami,
- dojrzewaniem układu immunologicznego,
- rozwojem alergii,
- rozwojem neurologicznym,
- mineralizacją kości.
Nie oznacza to jednak, że wszystkie te efekty zostały już jednoznacznie potwierdzone u człowieka jako następstwo działania konkretnych HMO. Znaczna część dostępnych danych pochodzi z badań obserwacyjnych, modeli zwierzęcych lub badań przedklinicznych. Potrzebne są duże badania interwencyjne u ludzi oraz dane dotyczące efektów długoterminowych.
Wsparcie laktacji to inwestycja w zdrowy start dziecka
Badania pokazują, że mleko kobiece jest dynamicznym systemem biologicznym, którego skład zmienia się wraz z potrzebami dziecka. Dlatego wspieranie kobiet w okresie laktacji ma znaczenie nie tylko dla utrzymania karmienia piersią, ale także dla zapewnienia dziecku dostępu do wyjątkowych składników mleka kobiecego, takich jak HMO.
Partnerem Fundacji Bank Mleka Kobiecego wspierającym działania edukacyjne dotyczące laktacji jest Femaltiker®, preparat przeznaczony dla kobiet karmiących piersią. Wspieranie laktacji pomaga mamom realizować własne cele związane z karmieniem piersią oraz budować warunki sprzyjające zdrowemu rozwojowi dziecka od pierwszych dni życia.
Podsumowanie
Mleko kobiece to dynamiczny system biologiczny, a HMO są jednym z kluczowych elementów osi:
MATKA → MLEKO/HMO → MIKROBIOTA → METABOLITY → ROZWÓJ I ZDROWIE DZIECKA
Im więcej wiemy o HMO i mikrobiocie, tym lepiej rozumiemy, jak złożony jest biologiczny dialog między mamą a dzieckiem. I właśnie to jest w mleku kobiecym tak fascynujące.
Źródła:
- Magomoto, M., Tani, Y., Uchida, Y., & Igarashi, T. (2026). Mothers’ experiences of donor human milk in a Japanese NICU: A modified grounded theory approach. International Breastfeeding Journal. https://doi.org/10.1186/s13006-026-00869-y